Tonia
Tonia is 42 jaar. Ze heeft een diploma A1 informatica. Tonia werkt bij de Vlaamse overheid op de dienst SCICT, Sturing en Controle Informatie- en Communicatietechnologie.
Tonia werkt al twintig jaar voor de Vlaamse overheid. Ze is van bij haar geboorte slechtziend. Uit één oog ziet ze niets, met haar andere oog heeft ze een tunnelzicht. Dat betekent dat ze enkel een smalle koker ziet. ,,De afgelopen vijf jaar merk ik dat mijn zicht achteruit gaat. Het heeft nog niet echt gevolgen voor het uitoefenen van mijn job. Maar mensen herkennen, wordt moeilijker", zegt Tonia. Ze vertelt er nog bij dat een operatie haar eventueel zou kunnen helpen, maar er is geen enkele garantie. ,,Daarom wacht ik liefst zo lang mogelijk'', zegt ze.
Tonia werkte jarenlang als informaticus voor de Vlaamse overheid. Alle informatica werd echter uitbesteed aan een extern bedrijf, Siemens. ,,De programmeurs en technici van de Vlaamse overheid werden uitgeleend aan Siemens om alles in gang te zetten. Ik ging mee, maar ik was niet echt gelukkig met de nieuwe samenwerking. Daarom ben ik vorig jaar weer overgestapt naar een dienst van de Vlaamse Gemeenschap. Daar vormen we een buffer tussen de administratie en Siemens. Dat betekent overleg plegen, rapporten opvolgen, gegevens in grafieken gieten enzovoort'', legt Tonia uit. Het eigenlijke programmeerwerk doet ze niet meer of zelden. Het spijt haar wel een beetje, want haar job heeft wat inhoud verloren. Maar de goede band met haar collega's maakt veel goed.
Hulpmiddelen
Ondanks haar slechtziendheid, slaagt ze er steeds in haar job goed te doen. ,,Wel heb ik hulpmiddelen. In mijn computer is een vergrotingssysteem geïnstalleerd. Ook is er spraakondersteuning. Wat op het scherm komt, wordt voorgelezen. Vooral voor langere teksten is dat cruciaal'', zegt Tonia. Met deze hulpmiddelen gaat het werken vrij goed. Ze werden bekostigd door de Vlaamse Gemeenschap. Haar telefoon en klavier zijn niet aangepast. Tonia kent de toetsen inmiddels uit het hoofd. ,,Wel werk ik soms iets trager dan collega's. Ik heb ook een aantal beperkingen. Lange teksten doornemen, is zeer moeilijk. Zo moet men geen dossier op mijn bureau leggen met de vraag om het een keertje te lezen. Het gaat wel wanneer iemand aanstipt wat echt essentieel is. Dan lees ik enkel die hoofdstukken'', zegt Tonia.
Precies omdat lezen moeilijk is en Tonia dus ook minder leest, verleert ze de spellingsregels. ,,Ik merk dat ik meer fouten maak dan vroeger. Ik gebruik vaak de spellingscontrole op mijn pc. Maar fouten zijn vervelend. Het wordt immers als dom beschouwd als je fouten schrijft. Soms hoor ik er wel een opmerking over'', zegt Tonia.
Ze kwam destijds bij de Vlaamse overheid terecht via een leraar. Hij werkte als ambtenaar, maar gaf daarnaast ook les. ,,Die man heeft me enorm geholpen. Hij heeft me gestimuleerd om te solliciteren. Uiteindelijk ben ik maar één jaar werkloos geweest'', zegt Tonia. Ze volgde geen bijzonder onderwijs voor slechtzienden. ,,Daar ben ik blij mee. Als je bijzonder onderwijs volgt, krijg je toch wel een stigma mee. Ook ligt het niveau in het gewoon onderwijs hoger. Let wel, ook het bijzonder onderwijs is kwaliteitsvol, hoor. Ik heb geluk gehad. De leerkrachten zetten alles op alles om me te helpen de lessen te volgen. Ook mijn moeder deed veel. Zonder steun zou het me niet gelukt zijn. Nu voorziet de overheid al in enkele mogelijkheden om mensen met een handicap les te laten volgen in het gewoon onderwijs. Vroeger was dat helemaal niet het geval'', zegt Tonia.
Praten over handicap
,,Eerst werkte ik voor een buitendienst van de Vlaamse Gemeenschap in Antwerpen. Daar wist men enkel dat er iemand met een handicap bij hen zou komen werken. Ze dachten dat het om iemand in een rolstoel ging. Ze hadden heel wat bedenkingen, bijvoorbeeld omdat het gebouw helemaal niet toegankelijk was. Tot hun verbazing was ik slechtziend en zat ik niet in een rolstoel. Toen later bleek dat ik technisch sterk was, zagen de collega's vooral mijn professionele capaciteiten en niet meer mijn handicap. Mijn aanwerving bleek een pluspunt te zijn'', zegt Tonia.
Het verhaal dateert van enkele jaren geleden, maar het is iets wat telkens opnieuw terugkomt. ''Wie me niet kent, focust enkel op mijn handicap en zit onmiddellijk met een hele hoop vooroordelen. Ze gaan ervan uit dat ik die en die taken toch wel niet zal aankunnen. Terwijl ze me het gewoon kunnen vragen. Ik weet zelf wat mogelijk is en wat niet, en ben daar ook duidelijk in. Zodra men mij kent en de onwennigheid is doorbroken, is er geen probleem meer. Praten over de handicap is essentieel'', zegt Tonia.
Nog een voorbeeld. ,,Toen ik bij Siemens werkte, werd een cursus Java georganiseerd. Ik had me daarvoor heel duidelijk kandidaat gesteld, maar werd over het hoofd gezien. Ik kwam slechts terloops te weten dat de cursus zou plaatsvinden. Ik heb aangedrongen om toch te mogen meegaan. Maar de tijd om aangepaste apparatuur aan te vragen, ontbrak. Ik heb de cursus dus enkel auditief kunnen volgen. Dit voorval is tekenend. Bij sommigen is de schroom zo groot dat ze niet over mijn slechtziendheid durven te praten, met alle gevolgen van dien'', zegt Tonia.
,,Zo was er op een bepaald moment veel werk. Het werd verdeeld, maar ik kreeg nauwelijks iets te doen. Hoewel het om taken ging die ik perfect kon uitvoeren. Ik werd niet eens geraadpleegd. Ik was uiteraard kwaad, ik voelde me miskend. Genegeerd worden is pijnlijk'', zegt Tonia. Maar ook dit is een verhaal van enkele jaren geleden. Op de dienst waar ze nu werkt, loopt alles goed en is het contact met collega's uitstekend.
Promotie kan
,,Ik kom op de werkvloer vaak in aanraking met nieuwe mensen. Het eerste contact is niet vanzelfsprekend. Ik heb een witte stok, dus ze zien onmiddellijk dat ik slechtziend ben. Meestal probeer ik het ijs te breken door zelf over mijn handicap te praten. Niet dat het gemakkelijk is, ik heb dit in de loop der jaren echt moeten leren. Het is zoeken naar een manier om ermee om te gaan'', vertelt Tonia. Ze herkent moeilijk mensen, vooral als die op enkele meters afstand zijn. ,,Ze zeggen dan vriendelijk dag, maar ik weet soms gewoon niet wie ze zijn. Het lijkt dan alsof ik hen negeer en zomaar voorbijloop. Ook om die reden is het belangrijk dat mensen weten wat er aan de hand is met mij'', zegt Tonia.
Ze heeft zich ingeschreven voor een examen om op niveau A te kunnen werken. ,,Het is voor mij ook een test om na te gaan wat de reactie zal zijn. Want hoe hoger het niveau, hoe meer de vooroordelen een rol spelen. Zo ben ik perfect in staat om leiding te geven aan een team. Bij mijn inschrijving heb ik vermeld dat ik aangepaste apparatuur nodig heb om het examen te kunnen afleggen. Ik ben echt benieuwd'', zegt Tonia.
Toegankelijke gebouwen
Tonia weet inmiddels blindelings haar weg te vinden in het gebouw waar ze werkt. Toch loopt het soms mis. ,,Op een dag was er een lokaaltje bijgekomen. Ik tel altijd de deuren, maar kwam toen niet op de juiste plaats terecht. Bovendien hadden ze in mijn bureau andere kantoormeubels geplaatst, zodat ik helemaal niet meer wist waar ik was'', zegt Tonia.
Ze vertelt het als een anekdote, maar de toegankelijkheid van de overheidsgebouwen is een van haar strijdpunten. Tonia is actief in een werkgroep van mensen met een visuele handicap. Het zijn ambtenaren van de Vlaamse Gemeenschap, in totaal ongeveer 20 tot 30 mensen. ,,Zo ijveren we voor braille in de lift, zodat we weten op welke verdieping we zijn aanbeland. De deuren van de kantoren zijn genummerd. Maar de cijfertjes zijn vaak zo klein dat we ze niet kunnen lezen. Er zijn tal van kleine ingrepen die het ons gemakkelijker zouden maken om de weg te vinden. Trouwens, in sommige gebouwen van de Vlaamse overheid is het ook voor mensen die goed zien moeilijk om de weg te vinden. Zo hoor ik geregeld verhalen over het Ferrarisgebouw dat voor sommigen meer op een doolhof lijkt.''
''Een ander aandachtspunt is het beschikbaar stellen van aangepaste apparatuur. De procedure om die aan te vragen, is veel te omslachtig. Af en toe loopt het ook niet zo goed. Zo kreeg iemand een computer met een spraaksysteem. Er was echter geen koptelefoon, enkel luidsprekers. Met als gevolg dat alle collega's in de werkruimte werden gestoord, wat zeer hinderlijk was'', zegt Tonia.
De bijeenkomsten van de werkgroep zijn ook belangrijk om tips uit te wisselen, om problemen aan te kaarten. ,,En we maken ook leuke uitstapjes'', zegt Tonia. Momenteel werkt ze deeltijds. ''Heerlijk is dat. Ik heb lang voltijds gewerkt. Het was zeer vermoeiend. Door de stress ging mijn zicht nog sneller achteruit. Ik weet het wel, in theorie speelt deeltijds werken geen rol om promotie te kunnen maken. Maar in de praktijk is het wel een nadeel, ook al ben ik altijd via de mobiele telefoon bereikbaar en stel ik me flexibel op. Ook aan deeltijds werken hangen vooroordelen vast. Maar dat speelt iedereen parten'', zegt Tonia.